Geografski položaj naselja Trn

 

Naselje Trn se nalazi u sjevernom djelu Republike Srpske, između gradskih naselja Banj e Luke i Laktaša. Neposredno se naslanja na Banjalučku opštinu (od centra grada udaljen je oko 8 km ), dok je od Laktaša udaljeno oko 10 km . Administrativno, od 1957. godine, pripada opštini Laktaši, a po fizionomskim karakteristikama i funkcijama prigradsko je naselje Banja l uke. Prirodno čini vez između Banjalučke kotline na jugu i Lijevče polja na sjeveru.

 

Naselje Trn smješteno je u jugozapadnom djelu opštine Laktaši i zajedno sa Laktašima i Aleksandrovcem čini glavnu osovinu naseobinskog sistema u opštini. Na jugu i jugozapadu naselje Trn graniči sa Banjalučkim prigradskim naseljem Zalužani, na jugoistoku sa naseljem Priječani, na istoku sa seoskim naseljima Slatina i Šušnjari, na sjeveru, sjeverozapadu i zapadu sa seoskim naseljima Glamočani, Jablan i Bukovica. Prirodno je podjeljen na dvije prostorne cjeline čija granica ide tokom rijeke Vrbas, koje se razlikuju po veličini i reljefu: prva je veća, reljefno ravna aluvijalna terasa, prostire se zapadno od Vrbasa i obuhvata oko 5,5 kvadratnih kilometara ili 65% od ukupne površine naselja, a druga je brežuljkasta, obuhvata oko 3 kvadratna kilometra ili 35% od ukupne površine naselja i nalazi se istočno, na desnoj obali Vrbasa.

Trn se nalazi na obodu panonske nizije. Reljef je pretežno ravničarski, s desne obale Vrbasa je brežuljkasti. Nalazi se u pojasu umjereno-kontinentalne klime. Kroz Trn protiče Vrbas i riječice Stupčevica i Bukovica . U jugozapadnom dijelu nalazi se Trnsko jezero.
Pruža se pravcem jug-sjever u dužini oko 3 500 metara, najveća širina je oko 3 000 metara, najuži je na sjeveru, oko 220 metara. Prosječna nadmorska visina je 135m. Površina terasne ravni ima blagi nagib prema sjeveroistoku (na jugu 136m, na sjeveru 134m), te zahvata površinu od oko 8,5 kvadratnih kilometara, na kojoj živi 5 300 stanovnika, prosječne gustine naseljenosti od oko 600 stanovnika na kilometar kvadratni.

Trn (površina od oko 6 km 2 ) zajedno sa selima Bukovica (površina oko 9 km 2 ), Glamočani (površina od oko 10 km 2 ), Jablan (površina od oko 14 km 2 ) i Šušnjari (površina od oko 9 km 2 ) čini mjesnu zajednicu upravo sa sjedištem u Trnu. Ukupna površina MZ Trn je oko 48 km 2  (oko 12% teritorije Opštine Laktaši), i broji  11 744 stanovnika (oko 32% od ukupnog broja stanovnika Opštine Laktaši), od toga samo naselje Trn ima 6023 stanovnika.(Podaci po popisu stanovništva u BiH iz 2013. godine)

Naselje Trn ima povoljan lokalno-geografski položaj, a najznačajniji faktori su: blizina velikog nodalno-funkcionalnog i potrošačkog centra, važni saobraćajno-komunikacijski pravci (poluautoput Banja Luka-Klašnice, regionalni put Banja Luka-Gradiška, lokalni put Banja Luka-Krčmarice-Trn-Klašnice), blizina aerodroma (udaljenost oko 12 km), blizina Lijevče polja.

 

Istorijsko-geografski pregled razvoja Trna

 

Najstariji (praistorijski) period

Ovaj nizijski prostor, presječen dolinom Vrbasa, pružao je veoma povoljne uslove za naseljavanje (povoljan geografski položaj, plodna ravnica, povoljna klima, voda, šuma, divljač), te je bio naseljen od najstarijeg perioda ljudskog postojanja.

Područje sjeverne Republike Srpske pokazuje gustu naseljenost od najstarije faze u razvoju ljudskih zajednica, starijeg kamenog doba ili paleolita, čiji počeci sežu do oko 150 000 godina p.n.e.

Tragovi srednjeg kamenog doba ili mezolita nisu do sada pronađeni na ovom prostoru.

Na dodirnoj linijisa naseljem Trn, u selu Šušnjari, na brdu Gradina, otkriveno je naselje iz kasnog bronzanog doba i prvih početaka željeznog doba (1 100-800 godina p.n.e.), koje je formirano u nekoliko nivoa.

U naselju Trn, na prostoru zvanom Džamijetina, naišlo se, prilikom iskopa šljunka, na ostatke keramičkih posuda, kašičica i željeznih predmeta.

Rimsko doba

         U ovom dijelu Rimskog carstva, stvorene su dvije provincije Panonija i Dalmacija. Područje Laktaša, a time i naselja Trna bilo je na samoj granici pomenutih provincija. Prema poznatim dokumentima, Trn je spadao u provinciju Panoniju, tačnije bio je na zapadnoj strani Vrbasa u Panoniju I , dok su predjeli na desnoj obali Vrbasa bili su u Panoniji II.

         Na današnjem mjestu naselju Trna nalazilo se naselje po imenu AD LADIOS , koje je bilo na važnoj magistralnoj saobraćajnici SALONE ( Salona ) - SERVITIUMA ( Gradiška ) . Tragovi AD LADIOS A (zidine, oružje, nakit, novac) otkriveni su na čitavom području Trna, na lokalitetu Džamijetina i po okolnim oranicama i bliže staroj cesti.

Srednjovjekovno doba

         Do početka  9 - og vijeka prostor je pripadao srpskim zemljama, zatim bio u sklopu hrvatske države, a od  12 - og vijeka, pod vlašću Ugarske, dok je u  11 - om vijeku ovaj kraj poznat je kao župa Vrbas.

Turska vladavina

         Do 1538. godine Turci su zauzeli sav prostor od Jajca i Banja Luke do Save i uklopili ga u okvire svoje administrativne podjele.  Osvojene oblasti pretvorili su u nahije. Tako se prvi put 1540. godine pominje Kobaški kadiluk u čiji je sastav ušlo i područje današnje laktaške opštine (pa i naselje Trna).

         Oko 1800. godine neki stanovnici su se povratili. Nekadašnje naselje bilo je obraslo trnjinama, tako da je izgledalo kao trnovito polje. Po predanju od tada ovo naselje nosi naziv Trn.

Razvoj u 19. i 20. vijeku

         Područje Trna i njegove šire okoline bilo je vjekovima izloženo ratovima (između Turske, Ugarske i Austrije), epidemijama i drugim nepogodama, zato su česta migriranja stanovništva bila uobičajena.

         Po okupaciji Austrougarske 1878. godine, naselje Trn je naseljavalo uglavnom, hrvatsko stanovništvo, nekoliko muslimanskih porodica i, na desnoj obali Vrbasa nekoliko srpskih porodica. Stanovništvo, koje je tu zatekla austrougarska okupacija, naseljavalo se u više mahova u toku i poslije ratova koje je Turska vodila sa Austrijom tokom i u 17. i 18. vijeku. Poznato je da su na migracije stanovništva najviše uticala Turska osvajanja. Motivi tih migracija bili su raznovrsni, ali je osnovni i najdublji uzrok bio isti: teška, tragična ljudska patnja. Sa austrougarskom doselilo se i nekoliko Slovenaca, Italijana i Ukrajinaca.

Naselje Trn je u proteklih 50 godina doživjelo potpuni preobražaj po broju stanovnika, nacionalnom sastavu, obrazovnoj strukturi, zanimanju ljudi i privrednoj djelatnosti.
Danas je Trn tipično cestovno(drumsko) naselje. Prepoznatlljiv je po objektima za prodaju robe na veliko, po zanatskim i trgovinskim radnjama.